چگونه ضد عفونی کننده خانگی بسازیم

طرز تهیه ضد عفونی کننده خانگی

تهیه محلول های ضد عفونی کننده برای دست ها، تجهیزات پزشکی، محیط زندگی، خانه و … دغدغه دیرینه بشر بوده است. پیدایش و انتشار ویروس ها و مریضی های جدید و ناشناخته لزوم شناخت و استفاده از مواد ضد عفونی کننده مناسب را بیش از پیش نمایان می سازد.

تاریخچه

بیش از ۱۰۰ سال پیش Semmelweis اثرگذاری محلول هیپوکلریت بر روی تب در مادران را مطرح کرد. LOwbury و همکارانش اثرگذاری شستشوی دست ها را با استفاده از یک محلول هیپوکلریت به مدت ۳۰ ثانیه بررسی کردند و دریافتند که اثرگذاری آن از آب مقطر بیشتر نیست. اما روتر (Rotter) متعاقبا فرمول توصیه شده توسط سملویس را که استفاده از محلول هیپوکلریت ۴% به مدت ۵ دقیقه بود، مورد بررسی قرار داد و دریافت که این فرمولاسیون ۳۰ برابر موثرتر از مالش ۱ دقیقه ای با استفاده از ایزوپروپانول ۶۰% است. اما از آنجایی که محلول های هیپوکلریت در صورت استفاده مداوم پوست را تحریک می کنند و بویی قوی دارند، امروزه به ندرت برای بهداشت دست مورد استفاده قرار می گیرند.

محلول های ضد عفونی کننده در کارهای پزشکی در مقایسه با سایر موراد از اهمیت بالاتری برخوردار هستند، خصوصا محلول هایی که برای ضد عفونی کردن پوست، زخم، لوازم جراحی ، دست پرسنل و … مورد استفاده قرار می گیرند. الکل (۶۰ تا ۹۵) درصد و پوویدون آیداین (۵ تا ۱۰) محلولهای تایید شده برای ضد عفونی کردن پوست بیمار، شستشوی دست کادر درمان و اسکراب دست در جراحی هستند.

 در روزهای اخیر با شدت گرفتن شیوع ویروس کرونا و نزدیک شدن به ایام عید نیاز است تا بتوانیم با روشی موثر دست ها و محیط زندگی خود را ضد عفونی کرده و آنها را تا حد ممکن از آلودگی بزداییم. در ادامه به این موارد بیشتر خواهیم پرداخت:

ساخت محلول های ضد عفونی کننده

الکل ها

برخی از ویروس های لیپوفیلیک مانند ویروس تبخال ، HIV ، آنفولانزا در شرایط آزمایشگاهی تحت تاثیر الکل ها قرار می گیرند. سایر ویروس هایی که کمتر تحت تاثیر قرار می گیرند اما با محلول ۶۰-۷۰% الکل کشته می شوند عباتند از ویروس هپاتیت B و احتمالا هپاتیت C. بر اساس مطالعاتی که بر روی این ویروس ها شده است ، محلول ۷۰% اتانول و ۷۰% ایزوپروپیل الکل در مقایسه با صابون آنتی میکروبیالی که حاوی ۴% کلروهگزیدین گلوکونات است، اثرگذاری بیشتری داشته اند.

اتانول ۶۰ تا ۹۵ درصد حجمی توسط منابع مختلف به عنوان یک ضد عفونی کننده مناسب برای مصارف پزشکی و از بین بردن میکروب ها معرفی شده است. در حال حاضر الکل هایی که با عنوان طبی در داروخانه ها به فروش می رسند، اتانول هستند و می توان از آنها استفاده کرد. ایزوپروپیل الکل نیز از دیگر الکل های تایید شده ای است که اثر گذاری آن در ضد عفونی کردن پوست به اثبات رسیده است.

نحوه ساخت

سازمان بهداشت جهانی دو فرمولاسیون را بر پایه اتانول و ایزوپروپانول ارائه کرده است که شباهت های زیادی به یکدیگر دارند، ترکیب درصد زیر برای تهیه یک لیتر محلول ضد عفونی کننده اتانول ارائه شده است:

اتانول ۹۶% (نسبت حجمی): ۸۳۳.۳ میلی لیتر

هیدروژن پراکسید ۳% : ۴۱.۷ میلی لیتر

گلیسیرین ۹۸%: ۱۴.۵ میلی لیتر

محلول ضد عفونی الکلی فقط برای سطوح کوچک مورد استفاده قرار می گیرد زیرا قابل اشتعال است. مصرف مداوم و مکرر الکل به عنوان ضد عفونی کننده می تواند باعث تغییر رنگ، تورم ، ایجاد ترک  و سفت شدن در لاستیک و برخی پلاستیک ها شود.

چگونه ضد عفونی کننده خانگی بسازیم

طرز تهیه ضد عفونی کننده خانگی

سفید کننده ها (وایتکس، آب ژاول) ضد عفونی کننده هایی قوی و موثر برای سطوح محتلف هستند. ماده فعال موجود در سفیدکننده ها عموما هیپوکلریت سدیم است که در از بین بردن انواع باکتری، قارچ و ویروس (آنفولانزا ، کرونا و …) موثر است. مدت زمان توصیه شده برای اثرگذاری برای این ضد عفونی کننده ۱۰-۶۰ دقیقه بیان شده است و به دلیل ارزان بودن به صورت گسترده در مراکز درمانی مورد استفاده قرار می گیرد، اما معایبی نیز دارد که باید به آن توجه کرد:

در تماس با مواد آلی به راحتی غیر فعال می شود

غشاهای مخاطی، پوست و مجاری هوایی را تحریک می کند

در اثر تابش نور خورشید و حرارت دیدن تجزیه می شود

با مواد شیمیایی دیگر به راحتی واکنش می دهد

با توجه به موراد گفته شده استفاده از این ماده باید بسیار با احتیاط و در محیط دارای تهویه مناسب صورت گیرد. (در محیط بسته استفاده نشود)

طرز تهیه محلول رقیق

ابتدا موارد زیر را حتما رعایت کنید، زیرا در حین کار کردن با مواد شیمیایی ، احتیاط مهمترین شرط است:

ماسک، دستکش لاستیکی و پیش بند ضد آب بپوشید و در صورت موجود بودن عینک نیز بزنید.

کار را در محیطی با تهویه مناسب انجام دهید.

از آب سرد استفاده کنید زیرا آب گرم هیپوکلریت سدیم را غیرفعال می کند.

قبل از شروع به کار حتما برچسپ روی وایتکس (سفید کننده) را به دقت مطاله کنید.

نحوه انجام کار

ابتدا غلظت هیپوکلریت سدیم موجود بر روی لیبل را بخوانید. معمولا این غلظت ۵% است. غلظت توصیه شده برای محلول ضد عفونی کننده سطوح ۰.۰۵ درصد است، در نتیجه باید محلول غلیظتر را با آب رقیق کنیم.

برای رساندن غلظت ۵ درصد به ۰.۰۵ درصد ابتدا یک پیمانه از وایتکس را برداشته و درون یک ظرف می ریزیم، سپس ۹۹ پیمانه آب سرد به آن اضافه می کنیم. بدین ترتیب به محلولی با غلظت ۰.۰۵ خواهیم رسید.

اگر غلظت برابر با ۵ درصد نبود چکار کنیم :

ابتدا غلظت سدیم هیپوکلریت را بر روی محصول می خوانیم : به عنوان مثال ۱۰ درصد

این عدد (۱۰ درصد) را بر ۰.۰۵ تقسیم می کنیم (در اینجا می شود ۲۰۰)

عدد بدست آمده از تقسیم ، نسبت آب و وایتکس را تعیین می کند. از عدد بدست آمده یکی کم می کنیم (۱۹۹) . این عدد یعنی به ازای هر ۱ پیمانه از سفیدکننده باید ۱۹۹ پیمانه آب اضافه کنیم.

در مثالی دیگر اگر آب ژاول شما داری یک درصد هیپوکلریت سدیم باشد، باید از یک پیمانه آب ژاول و ۱۹ پیمانه آب استفاده کنید.

نکات ایمنی در طرز تهیه ضد عفونی کننده خانگی

سفید کننده می تواند فلزات را خراب کند و به سطوح رنگ شده آسیب برساند.

در هنگام کار از لمس کردن چشم ها خودداری کنید و در صورت ورود و تماس، چشم ها را به مدت ۱۵ دقیقه با آب جاری بشویید.

سفید کننده ها را هرگز همراه با مواد شوینده دیگر استفاده نکنید، زیرا می تواند باعث کاهش کارایی و ایجاد واکنش های خطرناک شود. به عنوان مثال برخی مواد شوینده در ساختار خود دارای ترکیبات اسیدی هستند که در صورت واکنش با سفیدکننده گازی سمی و خطرناک تولید می کند.

آب ژاول هنگامی که در معرض نور خورشید قرار می گیرد، از خود گاز سمی ساطع می کند. بنابراین باید آن را از نور خورشید دور نگه داشت.

سدیم هیپوکلریت با گذشت زمان تجزیه شده و اثرگذاری خود را از دست می دهد، پس از محصولات تازه تولید شده استفاده کنید.

اگر از سفید کننده رقیق شده استفاده می کنید، آن را به صورت روزانه تهیه کنید و پس از گذشت ۲۴ ساعت آن را دور بریزید.

سطوح را از مواد آلی پاک کنید.

محلول ضد عفونی ای را که ساخته اید در مکانی خنک، تاریک و دور از دسترس کودکان قرار دهید.

منابع

موسسه مبتکران شیمی

دیدگاهتان را بنویسید

 
X